(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఉద్యోగపర్వ - అధ్యాయ 032

॥ శ్రీః ॥
5.32. అధ్యాయః 032
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Topics
పాండవానుజ్ఞాతేన సంజయేన రాత్రౌ ధృతరాష్ట్రముపగంయ అభివాదనపూర్వకం యుధిష్ఠిరకృతకుశలప్రశ్నాదికథనం ॥ 1 ॥
తథా ధృతరాష్ట్రం విగర్హ్య యుధిష్ఠిరవత్తనస్య శ్వఃకథనకథనపూర్వకం స్వభవనగమనం ॥ 2 ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ।

` ధర్మరాజస్య వచనం శ్రుత్వా పార్థో ధనంజయః ।
ఉవాచ సంజయం తత్ర వాసుదేవస్య శృణ్వతః ॥ 5-32-1(32665)
పితామహం శాంతనవం ధృతరాష్ట్రం చ సంజయ।
ద్రోణం సపుత్రం శల్యం చ మహారాజం చ బాహ్లికం ॥ 5-32-2(32666)
వికర్ణం సోమదత్తం చ శకునిం చైవ సౌబలం ।
వివింశతిం చిత్రసేనం జయత్సేనం చ సంజయ ।
భగదత్తం తథా చైవ శూరం రణకృతాం వరం ॥ 5-32-3(32667)
యే చాప్యన్యే కురవస్తత్ర సంతి
రాజానశ్చేద్భూమిపాలాః సమేతాః।
యుయుత్సవః సైంధవాః పార్థివాశ్చ
సమానీతా ధార్తరాష్ట్రేణ సూత ॥ 5-32-4(32668)
యథాన్యాయం కుశలం వందనం చ
సమాగమే మద్వచనేన వాచ్యాః।
తతో బ్రూయాః సంజయ రాజమధ్యే
దుర్యోధనం పాపకృతాం ప్రధానం ॥ 5-32-5(32669)
ఏవం ప్రతిష్ఠాప్య ధనంజయస్తం
తతోఽర్థవద్ధర్మవచ్చాపి పార్థః ।
ఉవాచ వాక్యం స్కవజనప్రహర్షం
విత్రాసనం ధృతరాష్ట్రాత్మజానాం ॥ 5-32-6(32670)
అర్జునేన సమాదిష్టస్తథేత్సుక్త్వా తు సంజయః।
పార్థానామంత్రయామాస కేశవం చ యశస్వినం ॥' 5-32-7(32671)
అనుజ్ఞాతః పాండవేన ప్రయయౌ సంజయస్తదా।
శాసనం ధృతరాష్ట్రస్యక సర్వం కృత్వా మహాత్మనః ॥ 5-32-8(32672)
` తదా తు సంజయః క్షిప్రమేకాహేన పరంతపః।
యాతి స్మ హాస్తినపురం నిశాకాలే పరంతప ॥' 5-32-9(32673)
సంప్రాప్య హాస్తినపురం శీఘ్రమశ్వైర్మహాజవైః।
అంతఃపురం సమాస్థాయ ద్వాఃస్థం వచనమబ్రవీత్ ॥ 5-32-10(32674)
ఆచక్ష్వ ధృతరాష్ట్రాస్య ద్వాఽస్థ మాం సముపాగతం।
సకాశాత్పాండుపుత్రాణాం సంజయం మాచిరం కృథాః ॥ 5-32-11(32675)
.....ర్తి చేదభివదేస్త్వం హి ద్వాఃస్థ
.....విశేయం విదితో భూమిపస్య।
.....ద్యమత్రాత్యయికం హి మేఽస్తి
..... స్థోఽథ శ్రుత్వా నృపతిం జగాద ॥ 5-32-12(32676)
ద్వాఃస్థ ఉవాచ। 5-32-13x(3434)
సంజయోఽయం భూమిపతే నమస్తే
దిదృక్షయా ద్వారముపాగతస్తే।
ప్రాప్తో దూతః పాండవానాం సకాశాత్
ప్రశాధి రాజన్కిమయం కరోతు ॥ 5-32-13(32677)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-23-14x(3435)
ఆచక్ష్వ మాం కుశలినం కల్పమస్మై
ప్రవేశ్యతాం స్వాగతం సంజయాయ
న చాహమేతస్య భవాంయకల్పః
స మే కస్మాద్ద్వారి తేష్ఠేచ్చ సక్తః ॥ 5-32-14(32678)
వైశంపాయన ఉవాచ। 5-23-15x(3436)
తతః ప్రవిశ్యానుమతే నృపస్య
మహద్వేశ్మ ప్రాజ్ఞశూరార్యగుప్తం।
సింహాసనస్థం పార్థివమాససాద
వైచిత్రవీర్యం ప్రాంజలిః సూతపుత్రః ॥ 5-32-15(32679)
సంజయ ఉవాచ। 5-32-16x(3437)
సంజయోఽహం భూమిపతే నమస్తే
ప్రాప్తోఽస్మి గత్వా నరదేవ పాండవాన్।
అభివాద్య త్వాం పాండుపుత్రో మనస్వీ
యుధిష్ఠిరః కుశలం చాన్వపృచ్ఛత్ ॥ 5-32-16(32680)
స తే పుత్రాన్పృచ్ఛతి ప్రీయమాణః
కచ్చిత్పుత్రైః ప్రీయసే నప్తృభిశ్చ।
తథా సుహృద్భిః సచివైశ్చ రాజన్
యే చాపి త్వాముపజీవంతి తైశ్చ ॥ 5-32-17(32681)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-32-18x(3438)
అభినంద్య త్వాం తాత వదామి సంజయ
అజాతశత్రుం చ సుఖేన పార్థం।
కచ్చిత్స రాజా కుశలీ సపుత్రః
సహామాత్యః సానుజః కౌరవాణాం ॥ 5-32-18(32682)
సంజయ ఉవాచ। 5-32-19x(3439)
సహామాత్య కుశలీ పాండుపుత్రో
బుభూషతే యచ్చ తేఽగ్రే త్మనాఽభూత్
నిర్ణీక్తధర్మార్థకరో మనస్వీ
బహుశ్రుతో దృష్టిమాఞ్శీలవాంశ్చ ॥ 5-32-19(32683)
పరో ధర్మః పాండవస్యానృశంస్యం
ధర్మః పరో విత్తచయాన్మతోఽస్య।
సుఖప్రియేఽధర్మహీనేఽనపార్థే
ను రుధ్యతే భారత తస్య బుద్ధిః ॥ 5-32-20(32684)
పరప్రయుక్తః పురషో విచేష్టతే
సూత్రప్రోతా దారుమయీవ యోషా।
ఇమం దృష్ట్వా నియమం పాండవస్య
మన్యే పరం కర్మ దైవం మనుష్యాత్ ॥ 5-32-21(32685)
ఇమం చ దృష్ట్వా తవ కర్మ దోషం
పాపోదర్కం ఘోరమవర్ణరూపం।
యావత్పరః కామయతేఽతివేలం
తావన్నరోఽయం లభతే ప్రశంసాం ॥ 5-32-22(32686)
అజాతశత్రుస్తు విహాయ పాపం
జీర్ణాం త్వచం సర్ప ఇవాసమర్థాం।
విరోచతే హ్యార్యవృత్తేన వీరో
యుధిష్ఠిరస్త్వయి పాపం విసృజ్య ॥ 5-32-23(32687)
హంతాత్మనః కర్మ నిబోధ రాజన్
ధర్మార్థయుక్తాదార్యవృత్తాదపేతం ।
ఉపక్రోశం చేహ గతోఽసి రాజన్
భూయశ్చ పాపం ప్రసజేదముత్ర ॥ 5-32-24(32688)
స త్వమర్థం సంశయితం వినా తై-
రాశంససే పుత్రవశానుగోఽస్య।
అధర్మశబ్దశ్చ మహాన్పృథివ్యాం
నేదం కర్మ త్వత్సమం భారతాగ్ర్య॥ 5-32-25(32689)
హీనప్రజ్ఞో దౌష్కులేయో నృశంసో
దీర్ఘం వైరీ క్షత్రవిద్యాస్వధీరః।
ఏవంధర్మానాపదః సంశ్రయేయు-
ర్హీనవీర్యో యశ్చ భవేదశిష్టః ॥ 5-32-26(32690)
కులే జాతో బలవాన్యో యశస్వీ।
బహుశ్రుతః సుఖజీవీ యతాత్మా।
ధర్మాధర్మౌ గ్రథితౌ యో బిభర్తి
స హ్యస్య దిష్టస్య వశాదుపైతి ॥ 5-32-27(32691)
కథం హి మంత్రాగ్ర్యధరో మనీషీ
ధర్మార్థయోరాపది సంప్రణేతా।
ఏవముక్తః సర్వమంత్రైరహీనో
నరో నృశంసం కర్మ కుర్యాదమూఢః ॥ 5-32-28(32692)
తవ హ్యమీ మంత్రవిదః సమేత్య
సమాసతే కర్మసు నిత్యయుక్తాః ।
తేషాంమయం బలవాన్నిశ్చయశ్చ
కురుక్షయే నియమేనోదపాది॥ 5-32-29(32693)
అకాలికం కురవో నాభవిష్యన్
పాపేన చేత్పాపమజాతశత్రుః
ఇచ్ఛేంజాతు త్వయి పాపం విసృజ్య
నిందా చేయం తవ లోకేఽభవిష్యత్ ॥ 5-32-30(32694)
కిమన్యత్ర విషయాదీశ్వరాణాం
యత్ర పార్థః పరలోకం స్మ ద్రుష్టుం ।
అత్యక్రామత్స తథా సంమతః స్యా-
న్న సంశయో నాస్తి మనుష్యకారః ॥ 5-32-31(32695)
ఏతాన్గుణాన్కర్మకృతానవేక్ష్య
భావాభావౌ వర్తమానావనిత్యౌ।
బలిర్హి రాజా పారమవిందమానో
నాన్యత్కాలాత్కారణం తత్ర మేనే ॥ 5-32-32(32696)
చక్షుఃశ్రోత్రే నాసికా త్వక్ చ జిహ్వా
జ్ఞానస్యైతాన్యాయతనాని జంతోః।
తాని ప్రీతాన్యేవ తృష్ణాక్షయాంతే
తాన్యవ్యథో దుఃఖహీనః ప్రణుద్యాత్ ॥ 5-32-33(32697)
నత్వేవ మన్యే పురుషస్య కర్మ
సవర్తతే సుప్రయుక్తం యథావత్।
మాతుః పితుః కర్మణాభిప్రసూతః
సంవర్ధతే విధివద్భోజనేన ॥ 5-32-34(32698)
ప్రియాప్రియే సుఖదుఃఖే చ రాజ-
న్నిందాప్రశంసే చ భజంత ఏవ।
పరస్త్వేనం గర్హయతేఽపరాధే
ప్రశంసతే సాధువృత్తం తమేవ ॥ 5-32-35(32699)
స త్వాం గర్హే భారతానాం విరోధా-
దంతో నూనం భవితాఽయం ప్రజానాం ।
నోచేదిదం తవ కర్మాపరాధాత్
కురూందహేత్కృష్ణవర్త్సేవ కక్షం ॥ 5-32-36(32700)
త్వమేవైకో జాతు పుత్రస్య రాజన్
వశం గత్వా సర్వలోకే నేరంద్ర।
కామాత్మనః శ్లాఘనో ద్యూతకాలే
నాగాః శమం పశ్య విపాకమస్య ॥ 5-32-37(32701)
అనాప్తానాం సంగ్రహాత్త్వం నరేంద్ర
తథాఽఽప్తానాం నిగ్రహాచ్చైవ రాజన్।
భూమిం స్ఫీతాం దుర్బలత్వాదనంతా-
మశక్తస్త్వం రక్షితుం కౌరవేయ ॥ 5-32-38(32702)
అనుజ్ఞాతో రథవేగావధూతః
శ్రాంతోఽభిపద్యే శయనం నృసింహ ।
ప్రాతః శ్రోతారః కురవః సభాయా-
మజాతశత్రోర్వచనం సమేతాః ॥ 5-32-39(32703)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-32-40x(3440)
అనుజ్ఞాతోఽస్యావసథం పరేహి
ప్రపద్యస్వ శయనం సూతపుత్ర।
ప్రాతః శ్రోతారః కురవః సభాయా-
మజాతశత్రోర్వచనం త్వయోక్తం ॥ ॥ 5-32-40(32704)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి సంజయయానపర్వణి ద్వాత్రింశోఽధ్యాయః ॥ ॥ సమాప్తం చేదం సంజయయానపర్వ ॥

Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Footnotes
5-32-8 ...... గచ్ఛేత్యుక్తః ॥ 8 ॥
5-32-12 ఆత్యయికం ఆవశ్యకం ॥ 12 ॥
5-32-14 కల్పం దృఢం। అకల్పః దర్శనే అసమర్శ్రః । సక్తః నిరుద్ధః ॥
5-32-15 ప్రాజ్ఞాః శూరాః ఆర్యాః సాధవశ్చ తైర్గుప్తం ॥
5-32-17 నప్తుభిః పుత్రస్య పుత్రైః ॥
5-32-18 అజాతశత్రుం సుఖేన అభినంద్య త్వాం ప్రతి వదామి ॥
5-32-19 తే తవ అగ్రే యత్ త్మనః ఆత్మనః రాజ్యధనాదికం అభూత్ తత్ బుభూషతే ప్రాప్తుమిచ్ఛతి।
నిర్ణిక్తౌ దోషమలహీనౌ ధర్మార్థౌ కరోతీతి స తథా। మనస్వీ ఉదారః ।
దృష్టిమాన్ క్రాంతదర్శీ ॥
5-32-20 పరో ముఖ్యః। ఆనృశంస్యం దయా తతః రోషఽముఖ్యః విత్తచయాత్ జాత ఇతి శేషః।
విత్తసాధ్యః సజ్ఞదానాదిః। కించ తస్య బుద్ధిః అనపార్థే న అపార్థే నిష్ప్రయోజనే సప్రయోజనే సుఖప్రియే।
సంధిరార్షః। ను నిశ్చితం । రుధ్యతే అనురుధ్యతే।
అన్నాదిజం దేహపుష్టిసుఖం పుత్రాది ప్రియం చ స పరోపకారార్థమేవానురుధ్యతే న కామకారేణేత్యర్థః ॥
5-32-21 పరేణ ఈశ్వరేణ ప్రయుక్తః। నియమం నిగ్రహం మనుష్యాత్ మనుష్యాకారాత్ దైవం ఐశ్వరం కర్మ పరం శ్రేష్ఠం మన్యే ॥
5-32-22 అవర్ణరూపం అవర్ణనీయరూపం అవాచ్యమిత్యర్థః।
యావత్పరః ఉత్కృష్టః శత్రుః కామయతే తిష్ఠత్వయం కంచిత్కాలమితీచ్ఛతి తావదపరో నరః ప్రశంసా లభతే ॥
5-32-25 తైర్వినా ఏకాకినా సంశయితం దుర్లభమపి ఆశంససే ప్రాప్తుం। అస్య తవ మహాన్ పృథివ్యాం అధర్మశబ్దోఽకీర్తిర్భవేత్।
త్వత్సమం తవ యుక్తం ॥
5-32-26 ఏవంధర్మాన్ ఈదృశధర్మయుక్తాన్ పురుషాన్ ॥
5-32-27 సహి స ఏవ దిష్టస్య వశాత్ భాగ్యవశాత్ అస్య కులేజాతత్వాదిగుణజాతస్య ।
కర్మణి షష్టీ। ఇదం గుణషట్కముపైతి ప్రాప్నోతి ।
త్వం తు కులే జాతోపి కేవలం అనృతోపజీవిత్వాత్ గుణానత్రహీనోఽసీతి భావః ॥
5-32-28 మంత్ర ఏవ అగ్ర్యః శ్రేష్ఠో యేషాం తే మంత్రాగ్ర్యః
భీష్మాదయః తేషాం ధరో ధర్తా।
తైరేవం ఉక్తరీత్యా ద్యూతం మా కుర్విత్యుక్తః కథం నృశంసం కర్మ పాండవప్రవ్రాజనం కుర్యాన్న కథమపీత్యర్థః ॥
5-32-29 అమీ కర్ణాదయః ।
తేషాం కురుక్షయే కురుక్షయనిమిత్తం అయం రాజ్యం న దేయమితి నిశ్చయః నియమేన ఉదపాది ఉత్పన్నః ॥
5-32-30 అకాలికం అకస్మాదేవ కురవో నాభవిష్యన్ నష్టాఃస్యుః।
తవ పాపేన కర్మణా ప్రేరితోఽజాతశత్రుః త్వయి పాపం ఇచ్ఛేచ్చేత్।
నన్వేవం తర్హి తస్య గోత్రవధదోషః స్యాదిత్యాశంక్యాహ త్వయీతి।
స్వనాశహేతుం అధర్మం కుర్వతి త్వయి చోరే ఇవ పాపం విసృజ్య రాదా నిష్పాపోఽనింద్యశ్చ స్యాదిత్యర్థః ॥
5-32-31 ఈశ్వరాణాం దేవానాం విషయాదన్యత్ర కిం। సర్వం దేవాధీనమిత్యర్థః।
యత్ర యతః పార్థోఽర్జునః పరలోకం ద్రష్టుం అత్యక్రామత్।
ఇమం లోకం సశరీర ఏవ త్యక్తవాన్।
స తాదృశః నారదాదివదుభయలోకసంచారయోగ్యత్వేన సాధూనాం సంమతోఽపి యది తథా వనవసేన క్లేశసహః
స్యాత్ తదా మనుష్యకారో నాస్తీత్యస్మిన్నర్థే సంశయో న ॥
5-32-32 ఏతానితి। ఏతాన్ శౌర్యాందీన్ గుణాన్ కర్మకృతాన్కర్మానుసారేణ వృద్ధిహ్రాయయుక్తాన్ అవేక్ష్య అత ఏవ భావాభావౌ ఐశ్వర్యానైశ్వర్యే అనిత్యౌ ఆగమాపాయినౌ చ అవేక్ష్య బలిరాజా పూర్వపూర్వకర్మకారణపారం అంతం అవిందమానః సన్ కాలాత్ ఈశ్వరాదన్యత్కారణం అభ్యుదయాదిహేతురన్యత్కించిన్నాస్తీతి మేనే ॥ 32 ॥
5-32-33 అతః సర్వస్య దేవాయత్తత్వాత్ తృష్ణాక్షయేణైవ ఇంద్రియప్రీతిః
సంపాదనీయా నతు నానాయత్నసాధ్యతత్తద్వీషయసమర్పణేనేత్యాహ చక్షురితి।
నను స్వస్వవిషయాలాభే తేషాం కథం ప్రీతిః స్యాదిత్యాశంక్య తాని నిరోధాన్యేవేత్యాహ తానీతి।
అవ్యథః లాభాలాభాదౌ వైషంయహీనః ప్రణుద్యాత్ స్వస్వగోచరేభ్యో నివర్తయేత్ ॥
5-32-34 ఏతద్దూషయతి నత్వితి।
ఏవ ప్రాప్తే సతి అన్యే ఆహుః। తదేవాహ పురుషస్యేతి।
సంవర్తతే సంయక్ ఫలవత్ వర్తతే। తదేవాహ మాతురితి। కర్మాభావే జన్మబృద్ధీ న స్యాతామిత్యర్థః
5-32-36 కించ నోచేదితి। ఇయం మయా ఉచ్యమానం కర్మ పాండవేభ్యో రాజ్యాంశప్రదానాత్మకం తవ నోచేత్ సంమతమితి శేషః।
తర్హి తవాపరాధాత కృష్ణవర్త్మాగ్నిః కక్షం యథా దహతి ఏవం కృష్ణవర్త్మా కృష్ణ ఏవ మార్గ ఇవ సుఖప్రాపకో యస్య స కృష్ణవర్త్మాఽర్జునః
కురూన్ దహేదిత్యావృత్త్యా యోజ్యం ॥
5-32-37 శ్లాఘనః ఆత్మానం కృతార్థం మన్వానః। నాగాః న గతవానసి ॥
5-32-38 అనాప్తానాం కర్ణాదీనాం । ఆప్తానాం విదురాదీనాం। నిగ్రహాత్ దూరీకరణాత్॥
5-32-39 అవధూతస్తిరస్కృతః । అత ఏవ శ్రాంతః। ప్రపద్యే ప్రాప్నుయాం ॥
5-32-40 ఆవసథం గృహం। పరేహి గచ్ఛ। ప్రపద్యస్వ సేవస్వ ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.